Hata yapmaya kar\u015f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnme ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerinde tuzaklara yol a\u00e7an, derin bir direni\u015f s\u00f6z konusudur, insanlar\u0131n hata yapmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131n\u0131n ya da hatalardan \u00e7ok az \u015fey \u00f6\u011frenilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmelerinin 4 ana nedeni vard\u0131r. Bu nedenler \u00e7o\u011funlukla bireylerin psikolojilerine ba\u011fl\u0131 olsa da, \u015firketlerin k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ve stratejilerinde de kendilerini g\u00f6sterirler.<\/p>\n
Kendimize a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcveniyoruz<\/strong>. Kendi uzmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 konusunda genellikle g\u00f6zlerimiz kapal\u0131d\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmalar, uzmanlar\u0131n, uzmanl\u0131k alanlar\u0131nda, uzman olmayanlara g\u00f6re kendilerine daha az g\u00fcvendiklerini g\u00f6steriyorsa da asl\u0131nda kendilerine a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcvendiklerini ortaya koyuyor. Tecr\u00fcbesiz y\u00f6neticiler \u00e7ok fazla hata yap\u0131yor ve hatalar\u0131ndan \u00f6\u011freniyorlar. Tecr\u00fcbeli y\u00f6neticiler ise, art\u0131k daha fazla geli\u015fme olana\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri ve oynamaya al\u0131\u015fk\u0131n olduklar\u0131 oyunda \u00e7ok iyi olduklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Oysa ki, bilgilerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 s\u0131namak i\u00e7in kasti hatalar yapmalar\u0131 gerekti\u011fini bilmiyorlar.<\/p>\n Risk almak istemiyoruz<\/strong>. Mesleki ve ki\u015fisel gururumuz do\u011fruluk \u00fczerine kuruludur. \u00d6zel hayat\u0131m\u0131zda kavray\u0131\u015f\u0131m\u0131z ya da bilgimiz hakk\u0131nda m\u00fctevaz\u0131 davran\u0131yor olsak da, k\u0131r\u0131lgan egolar\u0131m\u0131z\u0131 asl\u0131nda tamamen yanl\u0131\u015f oldu\u011fumuzu ortaya \u00e7\u0131karabilecek testlerle s\u0131nama konusunda isteksiz davran\u0131r\u0131z. \u00c7al\u0131\u015fanlar do\u011fru kararlar\u0131 i\u00e7in \u00f6d\u00fcllendirilir ve hatalar\u0131 i\u00e7in cezaland\u0131r\u0131l\u0131r; b\u00f6ylece de hata yapmamak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir zaman ve enerji harcamak zorunda kal\u0131rlar.<\/p>\n Do\u011frulu\u011fumuzu kan\u0131tlayacak dayanak arar\u0131z. <\/strong>\u0130nan\u00e7lar\u0131m\u0131z\u0131 do\u011frulayacak veriler arama e\u011filiminde oldu\u011fumuz i\u00e7in, alternatifleri g\u00f6remeyiz. Ay’\u0131n k\u00f6kenleri hakk\u0131nda farkl\u0131 fikirleri olan teorisyenler aras\u0131ndaki tart\u0131\u015fmalar\u0131 netle\u015ftirmek i\u00e7in, buradan al\u0131nan kaya \u00f6rneklerini analiz etmeleri i\u00e7in farkl\u0131 laboratuarlara da\u011f\u0131tan NASA \u00f6rne\u011fini ele alal\u0131m. Kayalar\u0131 inceleyen her ara\u015ft\u0131rma grubu, sonu\u00e7ta kendi teorisinin do\u011frulu\u011funa daha s\u0131k\u0131 sar\u0131ld\u0131, \u00f6nlerindeki veri ayn\u0131 oldu\u011fu halde, ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n hepsi farkl\u0131 \u015feyler g\u00f6rd\u00fcler. Bilim adamlar\u0131n\u0131n kendine hizmet eden, se\u00e7ici alg\u0131lar\u0131, bu t\u00fcr b\u00fct\u00fcn alg\u0131lar\u0131n oldu\u011fu gibi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bilin\u00e7sizdi.<\/p>\n Geri bildirimin (feedback) g\u00fcvenilir oldu\u011funu varsay\u0131yoruz<\/strong>. Karar s\u00fcre\u00e7leri ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Robin Hogarth, sezgilerin ge\u00e7erlili\u011fini s\u0131narken, g\u00fcvenilir geri bildirim sunan “iyicil” ko\u015fullar ve geri bildirimi eksik ya da yanl\u0131\u015f y\u00f6nlendiren “k\u00f6t\u00fcc\u00fcl” ko\u015fullar ayr\u0131m\u0131 yapmaktad\u0131r, i\u015f d\u00fcnyas\u0131nda “k\u00f6t\u00fcc\u00fcl” ko\u015fullar daha yayg\u0131nd\u0131r, \u00f6rne\u011fin, ya\u015fanm\u0131\u015f bir \u00f6yk\u00fc olarak, bir kedi-k\u00f6pek mama \u00fcreticisi, i\u015flerinin yolunda gitti\u011fini; \u00e7\u00fcnk\u00fc sekt\u00f6r\u00fcn \u00f6nemli b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kontrol etti\u011fini ve pazar pay\u0131n\u0131n sabit kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Oysa rakip \u00fcr\u00fcnlerin veterinerler ve pet store’lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sat\u0131\u015f\u0131, kendi sat\u0131\u015flar\u0131ndan h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyordu. Bu \u00fcretici geleneksel kanallarda s\u0131k\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, \u015firket tam ve do\u011fru bir geri bildirim alam\u0131yordu. E\u011fer tali ve de\u011fi\u015fmez varsayd\u0131\u011f\u0131 alternatif kanallar\u0131 yoklamak gibi kasti bir hata yapsayd\u0131, \u015firket kendisine y\u00f6nelik tehdidin daha erken fark\u0131na varabilecekti.<\/p>\n HATALARI DAHA Y\u00dcKSEK B\u0130R D\u00dc\u015e\u00dcNCE D\u00dcZEY\u0130NE ULA\u015eMAK \u0130\u00c7\u0130N KULLANMAK.<\/strong><\/p>\n ”Kasti hata” ibaresinde bir paradoks unsuru vard\u0131r: Bilerek yap\u0131lan bir hata, hata olmaktan \u00e7ok, bir deney de\u011fil midir? Belki, ama yaln\u0131zca zihinsel s\u00fcrecin sadece bir d\u00fczeyde i\u015fledi\u011fini ve bir eylemin hem hata olabilece\u011fini hem de olamayaca\u011f\u0131n\u0131 varsayd\u0131\u011f\u0131n\u0131zda. Asl\u0131nda, bir d\u00fczeyde hata olarak g\u00f6r\u00fclen bir eylem, bir ba\u015fka d\u00fczeyde ak\u0131ll\u0131ca bir eylem gibi g\u00f6r\u00fcnebilir. Nobel ekonomi \u00f6d\u00fcll\u00fc Daniel Kahneman d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fczeylerini sistem 1 ve sistem 2 olarak ikiye ay\u0131r\u0131yor. Bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 temel alarak, biz, kast\u0131 hatalar yapman\u0131n de\u011ferini a\u00e7\u0131klamaya yard\u0131mc\u0131 olabilecek \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir seviye \u00f6neriyoruz: Sistem 3.<\/p>\n Sistem 1<\/strong> \u0130\u00e7g\u00fcd\u00fcsel ve sezgiseldir Akla kendili\u011finden gelen d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ve arka planda bilin\u00e7sizce i\u015fleyen otomatik tepkileri i\u00e7erir. Araba s\u00fcrerken, tenis topuna vururken, ya da ana dilimizde konu\u015furken esas olarak sistem 1’i kullan\u0131r\u0131z. Bu d\u00fczeyde d\u00fc\u015f\u00fcnmek genellikle duygu ve heyecandan etkilenir, ki bunlar da (iyi ya da k\u00f6t\u00fc olabilir) kararlar\u0131 renklendirir. \u00d6rne\u011fin, bir dizi k\u00fc\u00e7\u00fck firma birle\u015fmeleri s\u00fcrecinde olan bir y\u00f6netici, birden, i\u00e7inden bir sesin b\u00fct\u00fcn bu s\u00fcre\u00e7te tek bir \u015firketin b\u00fct\u00fcn \u015firketleri sat\u0131n alaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi\u011fini duyabilir.<\/p>\n Sistem 2<\/strong> A\u00e7\u0131k bir mant\u0131k sistemidir; do\u011frusal, mant\u0131kl\u0131 ve heyecandan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f. Bilin\u00e7li bir \u00e7aba ve dikkat gerektirir (sistem 2’yi, \u00f6rne\u011fin, matematik problemi g\u00f6zerken kullan\u0131rs\u0131n\u0131z). Sistem 1’de hata gibi g\u00f6r\u00fcnen bir eylem, sistem 2’de do\u011fru olabilir ve bunun tersi de do\u011frudur. Birle\u015fmeler s\u00fcrecinde olan y\u00f6netici \u00f6rne\u011fine d\u00f6nersek; amac\u0131n sistem 2 ile dikkatli bir analizi, sat\u0131n almaya kar\u015f\u0131 ciddi itirazlar ortaya \u00e7\u0131karabilir. Yani sistem 1 “evet” derken, sistem 2 “hay\u0131r” diyebilir. Y\u00f6netici, \u00e7eli\u015fen fakt\u00f6rleri uzla\u015ft\u0131rmay\u0131 deneyebilir ya da karar verme s\u00fcrecini yeni bir d\u00fczeye ta\u015f\u0131yacak olan kasti hatay\u0131 yapabilir.<\/p>\n Sistem 3<\/strong> “d\u00fc\u015f\u00fcnmek hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi” ve sistem 1 ve 2’de var\u0131lan sonu\u00e7lara meydan okumay\u0131 i\u00e7erir. Sistem 2 tarz\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnme s\u00fcrecinde bilin\u00e7li davranmay\u0131, rasyonel d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi gerektiriyorsa da, hatal\u0131 varsay\u0131mlara dayand\u0131\u011f\u0131nda yanl\u0131\u015f cevaplar \u00fcretebilecektir. Bunu ak\u0131lda tutarak, y\u00f6netici, sistem 2’deki olumsuz analize ra\u011fmen, s\u00f6z konusu \u015firketin sat\u0131n al\u0131nmas\u0131na karar verebilir. Bunu kasti bir hata olarak yapabilir; sistem 3 ile d\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131, \u015firketle ilgili temel varsay\u0131mlar\u0131n kusurlu olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u0131namak \u00fczere tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n E\u011fer sat\u0131n alma ba\u015far\u0131l\u0131 olursa, y\u00f6netici yanl\u0131\u015f varsay\u0131mlardan kurtulmu\u015f ve gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck varsay\u0131mlar\u0131nda g\u00fc\u00e7lenmi\u015f olacakt\u0131r. E\u011fer sat\u0131n alma ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011filse, hatalar, kilit varsay\u0131mlar\u0131n s\u0131nanmas\u0131 konusunda makul maliyetler olarak \u00f6nemsiz kalacakt\u0131r.<\/p>\n Kaynak: Harvard Business Review<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Hata yapmaya kar\u015f\u0131, d\u00fc\u015f\u00fcnme ve karar alma s\u00fcre\u00e7lerinde tuzaklara yol a\u00e7an, derin bir direni\u015f s\u00f6z konusudur, insanlar\u0131n hata yapmaktan ka\u00e7\u0131nmalar\u0131n\u0131n ya da hatalardan \u00e7ok az \u015fey \u00f6\u011frenilebilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmelerinin 4 ana nedeni vard\u0131r. Bu nedenler \u00e7o\u011funlukla bireylerin psikolojilerine ba\u011fl\u0131 olsa da, \u015firketlerin k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ve stratejilerinde de kendilerini g\u00f6sterirler. Kendimize a\u015f\u0131r\u0131 g\u00fcveniyoruz. Kendi uzmanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131 konusunda genellikle […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[20],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/829"}],"collection":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=829"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/829\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":831,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/829\/revisions\/831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=829"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=829"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=829"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}