Kiminle \u00c7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz?<\/strong><\/p>\nMadem y\u00f6neticinin hammaddesi insand\u0131r dedik. O zaman bu ‘insan’ denen yarat\u0131k \u00fczerinde biraz dural\u0131m.<\/p>\n
“Bir bakteri, canl\u0131 yarat\u0131klar\u0131n en basitlerindendir. 2000 civar\u0131nda geni vard\u0131r.<\/p>\n
Her gen 100 civar\u0131nda harf i\u00e7erir. Buna g\u00f6re, bir bakterinin DNA’s\u0131 en az\u0131ndan iki milyon harf uzunlu\u011funda olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\u0130nsan\u0131n, bakteriden 500 kat fazla geni vard\u0131r. \u00d6yleyse DNA en az\u0131ndan bir milyar harf uzunlu\u011fundad\u0131r.<\/p>\n
Bir bakterinin DNA’s\u0131 bu hesaba g\u00f6re her biri 100.000 kelimelik 20 ortalama uzunlukta romana, insan\u0131n ki ise bu romanlardan 10.000 tanesine e\u015fittir<\/p>\n
Bizi biz yapan nedir? Sorusuna cevap -hayli tart\u0131\u015fmal\u0131 da olsa- temelde ‘genler ve \u00e7evre bile\u015fimidir’ yan\u0131t\u0131 bir \u00f6n tatmin sa\u011flayabilmektedir.<\/p>\n
\u00c7evre kuram\u0131; Tabula rasa doktrini olarak ta adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Latince k\u00f6kenli bu kelime, bo\u015f levha ya da silinmi\u015f levha olarak 17. y\u00fczy\u0131l \u0130ngiliz filozofu John Locke ili\u015fkilendirilmektedir. Locke, insan zihnini “\u00fczerinde tek bir harf bulunmayan bo\u015f bir ka\u011f\u0131tla” \u00f6zde\u015fle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n
Bu yakla\u015f\u0131m insan yavrusunun bo\u015f zihninin istendi\u011fi gibi doldurulabilece\u011fini-y\u00f6nlendirilebile-ce\u011fini ifade eder. Yani \u00e7evre, ‘bizi biz’ yapar. Anne kuca\u011f\u0131ndan, okulda \u00f6\u011fretmenlere, sokaktaki oyun arkada\u015flar\u0131m\u0131za, askerde komutanlar\u0131m\u0131za, i\u015f yerinde amirlerimize-ustalar\u0131m\u0131za kadar \u00f6\u011fretmenler ordusu taraf\u0131ndan e\u011fitilir, \u00f6\u011fretilir ve geli\u015firiz -Bazen k\u00f6reltilsek tc geli\u015fim ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r-. Tan\u0131mlar, yasalar, kurallar, ahlaki \u00f6\u011fretiler, din, \u00f6rf ve adetler, \u015firket kurallar\u0131, i\u00e7 t\u00fcz\u00fck ve y\u00f6netmelikler… bu e\u011fitimin trafik tabelalar\u0131 olurlar. De\u011ferleri, kahramanl\u0131klar\u0131, asil davran\u0131\u015f\u0131, \u00f6zveriyi, yard\u0131mla\u015fmay\u0131… \u00f6\u011fretildi\u011fi \u015fekilde al\u0131r ve uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u0131z. T\u00fcm bunlar bir puzzle’\u0131n par\u00e7alar\u0131d\u0131r ve b\u00fct\u00fcn\u00fc yani bizi olu\u015ftururlar….ancak beyinle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmalar da insan zihninin bo\u015f bir levha olmad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcnde epeyce veri sa\u011flamaktad\u0131r. Zira beynin \u00f6\u011frenme ve deneyim sonucunda ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirebilme \u00f6zelli\u011finde oldu\u011funu biliyoruz.<\/p>\n
Bu b\u00f6l\u00fcmde hangisi, yani genler mi ? yoksa \u00e7evre mi ? etkindir tart\u0131\u015fmas\u0131 yap\u0131lmayacakt\u0131r. Sadece y\u00f6neticinin hammaddesi olarak tan\u0131mlanan insan\u0131n, hammaddesi nelerden olu\u015fmaktad\u0131r. Buna bak\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u00e7inde bulundu\u011fumuz bilgi \u00e7a\u011f\u0131nda dahi yan\u0131t\u0131 bulunamayan bu tart\u0131\u015fman\u0131n nedeni insan\u0131 tan\u0131yabilme \u00e7abas\u0131d\u0131r.<\/strong> \u0130nsan\u0131 insan yapan\u0131n ne oldu\u011fu bilindi\u011finde onun davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n nedenleri ortaya daha net \u00e7\u0131kabilecektir.<\/p>\nBir sabah ne\u015fe ile ofise gelen bir memur ertesi sabah burnundan soluyarak i\u015f ba\u015f\u0131 yapmaktad\u0131r. Halbuki bu ki\u015fi bilgisayar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131p \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda bilgisayar\u0131 ne ne\u015fe i\u00e7indedir ne de somurtmaktad\u0131r. Onun i\u00e7in bilgisayar her zaman ayn\u0131 performans\u0131 g\u00f6sterir ve genelde sorun \u00e7\u0131karmaz. Oysa pek \u00e7ok elemana sahip bir y\u00f6netici i\u00e7in durum bundan \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r. S\u00fcrekli ruh hali de\u011fi\u015fen \u00e7al\u0131\u015fanlardan artan bir performans beklemek ve sorun \u00e7\u0131kmamas\u0131n\u0131 sa\u011flamak olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7 bir i\u015ftir.<\/strong> Zaten bu nedenle de organizasyonlar i\u00e7in y\u00f6neticilik diye bir meslek, bir mevki, bir kadro zorunlu olmu\u015ftur.<\/p>\n“1 GHz’de \u00e7al\u0131\u015fan s\u0131radan bir bilgisayar, tamamlanmas\u0131 i\u00e7in birden fazla i\u015flemler g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda 1 saniyede 100 milyon i\u015flem yapabilir. Bilgisayar\u0131n her i\u015fi kendisi yapan tek bir merkezi i\u015flem birimi ve harici bir belle\u011fi vard\u0131r. \u0130nsan beyninde ise hi\u00e7birinin kendi i\u00e7inde belle\u011fi olmayan 10 milyar h\u00fccresi var ve bunlar saniyede en fazla 50 i\u015flem ger\u00e7ekle\u015ftirebiliyorlar. \u0130nsan\u0131n bilgisayarlardaki gibi ayr\u0131 bir haf\u0131za yap\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 halde, insanlar\u0131n haf\u0131zas\u0131 var, s\u00fcrekli \u00f6\u011freniyor ve hat\u0131rl\u0131yor. Bu \u00f6\u011frenme ve hat\u0131rlama, h\u00fccrelerin, birbirleriyle temas noktalar\u0131ndaki deliklerde ger\u00e7ekle\u015fiyor. Yani insan zekas\u0131 100X10 milyar delikten ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil.<\/p>\n
Bilim her zaman yeterli ve basit a\u00e7\u0131klamalar\u0131 severken y\u00f6netim bilimi bunda olduk\u00e7a zorlanmaktad\u0131r. Bu nedenle insan y\u00f6netimi konusunda baz\u0131 modeller geli\u015ftirerek ve bunlar\u0131 denim\u00a3 yan\u0131lma ile, g\u00f6zlem ile ve denek gruplar\u0131 ile test etme \u00e7abas\u0131na girmektedir. Buradan elde eli\u011fi sonu\u00e7larla da insan y\u00f6netiminin temel prensiplerini<\/strong> ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Anak bir grup i\u00e7in ge\u00e7erli bir modelin bir ba\u015fka grup i\u00e7in ge\u00e7erli olamayabilece\u011fi dc her zaman g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\u0130nsanlar bir arada \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131nca, \u00e7ok ge\u00e7meden, bir i\u015fi yapmak i\u00e7in kendilerimin istenen (gerekli) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve davran\u0131\u015ftan farkl\u0131, veya bunlara ilave bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve davran\u0131\u015f terzi geli\u015ftirirler. \u00d6rne\u011fin, bir arada \u00e7al\u0131\u015f\u0131m insanlar kendilerinden beklenenden \u00e7ok ya da az i yaparlar veya tamamen sosyal faaliyetlere giri\u015firler. Bazen ortaya \u00e7\u0131kan bu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f ve davra\u0131i\u015f tarz\u0131, i\u015fin daha etkili bir bi\u00e7imde yap\u0131lmas\u0131na yard\u0131m eder bazen de engel olur. \u0130nsanlar\u0131n rgrupla-r\u0131nda (deneyimleri ve yapt\u0131klar\u0131 i\u015f ne olursa olsun) fiilen ne \u015fekilde davrand\u0131klar\u0131n\u0131 anlmak ve a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in, bir sisteme ihtiyac\u0131m\u0131z vard\u0131r. \u0130\u015f gruplar\u0131n\u0131n davran\u0131\u015f\u0131 ile ilgili teori; gr\u0131?un ba\u015flang\u0131\u00e7taki davran\u0131\u015f\u0131, \u00f6rne\u011fin, gruba verilen i\u015fin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015f etkenlerin ve ko\u015fulla^ gerektirdi\u011fi, “bilinen ve istenen davran\u0131\u015flarla”, bu davran\u0131\u015flardan farkl\u0131 olarak, grup i\u00e7inde geli\u015ferek “ortaya \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015flar” aras\u0131ndaki, farkl\u0131l\u0131klar ve ba\u011fl\u0131l\u0131klar \u00fczerinde durmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Beklenen ve ortaya \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015flar” aras\u0131ndaki ili\u015fkinin daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131 sayesinde, “ortaya \u00e7\u0131kan davran\u0131\u015f” kar\u015f\u0131s\u0131nda y\u00f6netim s\u00fcprizle kar\u015f\u0131la\u015fmaz.<\/p>\n
“Ak\u0131ll\u0131 davran\u0131\u015f, mant\u0131kl\u0131 davran\u0131\u015f dedi\u011fimiz davran\u0131\u015f\u0131 ortaya koyar. Mant\u0131kl\u0131 demek ‘sa\u011fduyulu’<\/strong> demektir. “\u0130nsan toplumsal bir varl\u0131k olarak \u00f6teki insanlarla b\u00fct\u00fcnle\u015ferek varlan\u0131r. \u0130nsanlar\u0131 birbirine yakla\u015ft\u0131ran duygulard\u0131r.<\/p>\n\u0130deal insan fikrinde, ‘kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fckleri ve kendisine verilen g\u00f6revleri genellikle topluma yararl\u0131 olabilecek \u015fekilde \u00e7\u00f6z\u00fcmleyebilen ve yoluna ko-yabilen. sosyal duygusunu \u00fcst\u00fcn bir dereceye ula\u015ft\u0131rabilmi\u015f bir insan’ tan\u0131mlan\u0131r. B\u00f6yle bir insan hayat oyununu, toplumun kurallar\u0131na g\u00f6re oynamaktad\u0131r”.^)<\/p>\n
Y\u00f6netici i\u00e7in ‘insan\u0131 tan\u0131mak’, emrinde \u00e7al\u0131\u015fan kadroyu ve ili\u015fkide bulundu\u011fu di\u011ferlerini -M\u00fc\u015fteriler, tedarik\u00e7iler, di\u011fer i\u015fletme y\u00f6neticileri, b\u00fcrokratlar vs- tan\u0131mak demektir. Bunun i\u00e7in ki\u015finin kendisini tan\u0131maya ba\u015flamas\u0131 bu yolda at\u0131lacak ilk ad\u0131md\u0131r. Sonsuzluk merdiveni pek \u00e7ok basamaktan olu\u015fsa da basamaklar\u0131 teker teker a\u015fma \u00e7abas\u0131 son derece \u00f6nemlidir.<\/p>\n
Kendini tan\u0131ma \u00e7abas\u0131 ilk a\u015fama olacakt\u0131r dedik, ikinci a\u015fama ise bu tan\u0131ma \u00e7abas\u0131 sonucu baz\u0131 refereans noktalar\u0131n yakalanarak ekipte yeralan \u00fcyeleri de\u011ferlendirmeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bireyleri belirleyen en \u00f6nemli unsurlardan biri \u00e7evre oldu\u011funa g\u00f6re bireyi bulundu\u011fu i\u015f \u00e7evresinde tan\u0131maya \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama ve bireyi di\u011fer bulundu\u011fu sosyal ortamlarda -\u00e7evrede- tan\u0131ma \u00e7abas\u0131 ise d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015fama olacakt\u0131r.<\/p>\n
Y\u00f6netici t\u00fcm bu a\u015famalar\u0131 her bir ast\u0131 i\u00e7in ge\u00e7mek durumu ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r. \u00dcstelik ‘Heisen-berg’in belirsizlik prensibi’<\/strong> ona bu \u00e7abalar\u0131n\u0131n yeterince i\u015fe yaramayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylese bile…<\/p>\n“Y\u0131llar \u00f6nce pellagra denilen bir psikozun, B vitamini al\u0131narak t\u00fcm\u00fcyle ve s\u00fcrekli olarak kayboldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131. Ara\u015ft\u0131rmayla, esrarl\u0131 bir ak\u0131l hastal\u0131\u011f\u0131,<\/p>\n
basit bir vitamin eksikli\u011fine d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, ba\u015fka bir ciddi ve yayg\u0131n \u015fizofreni benzeri psikozun da bir antibiyotikle tedavi edilebilece\u011fini buldular. Bu psikozun sebebi frengi idi.<\/p>\n
Yirmi y\u0131l kadar \u00f6nce de manik-depresif psikozunun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n, a\u011f\u0131zdan d\u00fczenli olarak al\u0131nan basit bir tuzla, lityum karbonatla \u00f6nlenebildi\u011fini buldu.<\/p>\n
Kimyasal maddelerin etkileri \u00fczerine \u00e7o\u011funlukla rastlant\u0131ya dayanan bulu\u015flar, bilim adamlar\u0131n\u0131n, insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 ile incelemelerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.”*21<\/sup>)<\/p>\nZaten k\u0131t bir zamana sahip olan y\u00f6netici b\u00f6ylesine bir \u00e7abaya girmek isteyecek midir. Ya da girmek istese bile buna g\u00fcc\u00fc yetebilecek midir. Ya kolayc\u0131l\u0131\u011fa ka\u00e7arak fazla derine inmeden fikirler olu\u015fturacak ve tek d\u00fcze bir yakla\u015f\u0131m belirleyecek ya da bu zorlu \u00e7abaya her bir a\u015fama i\u00e7in elinden geldi\u011fince giri\u015fecektir. Pratikte her iki yakla\u015f\u0131m\u0131 savunan y\u00f6neticiyi de g\u00f6rmekteyiz. Biz zor yolu \u00f6nermekteyiz, zira ba\u015far\u0131n\u0131n basma kal\u0131p yakla\u015f\u0131mlarda de\u011fil detayda oldu\u011funa inanmaktay\u0131z.<\/strong><\/p>\nMax Scheler (1874-1928), Alman filozof, “\u0130nsan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc olmak ba\u015fka, insan olmak ba\u015fka \u015feydir”<\/strong> demektedir. \u0130nsan g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc olmadan insan g\u00f6r\u00fcn\u00fcml\u00fc olmayanlar\u0131 aramam\u0131z\u0131n ve anlamam\u0131z\u0131n \u00f6nemi ortadad\u0131r. \u0130nsan\u0131 anlamaya daha do\u011frusu dinamik bir sistem b\u00fct\u00fcn\u00fc olarak insan\u0131 kavramaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z. Y\u00f6netim biliminin temsilcileri olarak y\u00f6netti\u011fimiz \u015feyin ‘insan’ oldu\u011funun fark\u0131na vararak bu ‘kaotik’ yap\u0131y\u0131 bir sonraki hareketinin de \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez olaca\u011f\u0131n\u0131 bile bile<\/strong> yakalamaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z.<\/p>\nHerkes aya benzer. Karanl\u0131k bir taraf\u0131 vard\u0131r ve bunu hi\u00e7 kimseye g\u00f6stermez.\u00a0 <\/strong>Mark Tvvain<\/strong><\/p>\nSoru:<\/strong> Dolay\u0131s\u0131yla, y\u00f6netim prati\u011findeki son trendler g\u00f6z\u00f6n\u00fcnde tutuldu\u011funda, ger\u00e7ek “insan y\u00f6netici”lerin az\u0131nl\u0131kta kald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir…<\/p>\nCevap:<\/strong> “\u015eirketin ba\u015far\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan insana duyarl\u0131l\u0131k g\u00f6steren y\u00f6neticiler var. Bu, toplam say\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fczde 10-12’si oran\u0131nda; fakat yine de mevcutlar. Ve onlar\u0131n \u015firketleri kazan\u0131yor. Bu konuda y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar, insan merkezli \u015firketlerin yeni bilgisayar sistemlerine, esnek \u00fcretim sistemlerine veya di\u011fer teknolojilere milyonlarca dolar harcayan rakiplerine k\u0131yasla y\u00fczde 30-40 oran\u0131nda daha ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6steriyor.\u201d<\/p>\nKaynak: Y\u00f6netmeye Ba\u015flamak – M.Kemal \u0130mrek<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Y\u00f6neticili\u011fe ad\u0131m atan her yeni y\u00f6neticinin ilk \u00f6\u011frenmesi gereken c\u00fcmle budur. Y\u00f6netilenler yoksa y\u00f6netme fonksiyonu kimler i\u00e7in yap\u0131labilir? O halde y\u00f6netici ne ile u\u011fra\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca iyi bilmek zorundad\u0131r. Ancak talip oldu\u011fu g\u00f6revin i\u00e7ine girdik\u00e7e asl\u0131nda bilinmezler okyanusunda y\u00fczmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6recektir. Kiminle \u00c7al\u0131\u015f\u0131yorsunuz? Madem y\u00f6neticinin hammaddesi insand\u0131r dedik. O zaman bu ‘insan’ denen yarat\u0131k […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/184"}],"collection":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=184"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/184\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":190,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/184\/revisions\/190"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=184"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=184"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aslantozcan.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=184"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}